گفتاردرمانی کودکان کم شنوا | گفتار درمانی کودک بعد از کاشت حلزون

برای کودکانی که دچار کم شنوایی شده‌اند که بر گفتار آن‌ها تأثیر گذاشته است، ممکن است او پس از دریافت سمعک یا کاشت حلزون شنوایی، به گفتاردرمانی نیاز داشته باشد تا به او کمک کند تا در تأخیر به وجود آمده در گفتارش کمک کند. کودکان مبتلابه اختلال پردازش شنوایی نیز می‌توانند برای تقویت گفتار به روشی که کودکان

عادی درک می‌کنند و از زبان استفاده می‌کنند، تحت گفتار درمانی قرار بگیرند.

اختلال کم شنوایی در کودکان چیست؟ 

قبل از اینکه به گفتاردرمانی کودکان کم شنوا بپردازیم لازم است که درک عمیقی از کم شنوایی داشته باشیم. کم شنوایی به معنای کاهش یا از دست دادن توانایی شنیدن صداها است که می‌تواند از خفیف تا عمیق باشد. انواع مختلفی از کم‌شنوایی وجود دارد، از جمله:

کم‌شنوایی انتقالی: ناشی از مشکل در گوش خارجی یا میانی، مانند عفونت گوش یا تجمع جرم.
کم‌شنوایی حسی-عصبی : ناشی از آسیب به گوش داخلی (حلزون) یا عصب شنوایی، اغلب دائمی است.
کم‌شنوایی مختلط : ترکیبی از هر دو نوع انتقالی و حسی-عصبی.

« گفتاردرمانی در تهران »

« کلینیک گفتار درمانی »

اختلال شنوایی یا کم شنوایی هنگامی بروز می‌کند که یک یا چند قسمت از گوش دچار مشکل یا آسیب‌دیدگی شود. از هر ۱۰۰۰۰ نوزاد متولدشده، بین ۹ تا ۱۲ کودک با حداقل شنوایی متوسط ​​در هر دو گوش متولد می‌شوند. از هر ۱۰۰۰۰ کودک، ۲۳ نفر دچار نقص شنوایی هستند که در سن ۱۷ سالگی به سمعک احتیاج دارند. ممکن است کودک شما از بدو تولد (به‌صورت مادر زادی) دچار اختلال شنوایی باشد یا شاید هم بعد از تولد دچار این اختلال شود (اکتسابی). بعضی از کودکان دچار کم شنوایی جزئی هستند، به این معنی که گوش می‌تواند برخی از صداها را دریافت کند و متوجه شود، (ممکن است کودک شما دچار نوعی نقش شنوایی باشد که گویی چیزی گوششان را پوشانده است، یا ممکن است نتواند صداهایی را که از برخی جهات مختلف می‌آید نشوند و یا ممکن است در شنیدن برخی فرکانس یا صداها مشکل داشته باشد.)، برخی دیگر دچار ناشنوایی کامل هستند، به این معنی که گوش به‌هیچ‌وجه نمی‌تواند بشنود (افرادی که نقص شنوایی کامل دارند ناشنوا هستند). در برخی از انواع کم شنوایی، فرد هنگام بروز نویز در پس‌زمینه، ممکن است مشکلات خیلی بیشتری داشته باشد. ممکن است یک یا هر دو گوش آسیب‌دیده و ممکن است این نقص در یک گوش بدتر از گوش دیگر باشد.

برخی از کودکانی که دچار اختلال شنوایی هستند ناتوانی دیگری نیز دارند. خدمات مداخله‌ای به‌موقع و زودهنگامی مخصوصاً برای نوزادان و کودکان سنین پیش‌دبستانی دارای اختلال شنوایی و سایر ناتوانی‌ها که اغلب شامل ناتوانی جسمی می‌باشد، وجود دارد.

انواع اختلالی که به گفتاردرمانی کم شنوایی نیاز دارند

دو نوع اصلی اختلال شنوایی وجود دارد – کم شنوایی انتقالی، کم شنوایی حسی-عصبی.

• کم شنوایی انتقالی زمانی است که در دریافت صداهایی از بیرون گوش کودک شما یا عبور کردن و رسیدن به قسمت‌های مختلف داخلی گوش مشکلی وجود دارد. اختلال شنوایی انتقالی معمولاً موقتی است.
• در کم شنوایی حسی-عصبی، اعصابی که وظیفه دریافت صدا و مرتب‌سازی آنچه به آن معنا می‌دهد را دارند، به‌خوبی کار نمی‌کنند. اختلال شنوایی حسی-عصبی می‌تواند خفیف، متوسط ​​، شدید یا عمیق باشد. اختلال شنوایی حسی-عصبی معمولاً در تمام طول عمر فرد ادامه دارد و می‌تواند با گذشت زمان بدتر ‌شود.

بعضی از کودکان فقط اختلال شنوایی انتقالی دارند؛ و البته برخی دیگر دارای اختلال شنوایی حسی – عصبی نیز هستند. به این وضعیت، کم شنوایی آمیخته گفته می‌شود.

تحقیقات نشان می‌دهد که شنوایی برای رشد و تکامل گفتار و زبان، ارتباط و یادگیری ضروری است. کودکانی که دچار کم شنوایی هستند، بیشتر در معرض خطر تأخیر در رشد در زمینه‌های مهارت‌های ارتباط بیانی و قرار دارند و اغلب دچار مشکلات یادگیری، کاهش پیشرفت تحصیلی و مشکلاتی در برقراری ارتباط و معاشرت با خانواده و همسالان خود می‌شوند.

اختلال شنوایی یا کم شنوایی باید بلافاصله پس از مشکوک شدن و یا تشخیص دادن آن، تحت درمان قرار بگیرد. قرار گرفتن مستمر در معرض گفتار، زبان و سایر محرک‌ها در محیطی که بیمار قرار دارد، بسیار مهم است. تحقیقات نشان می‌دهد که شناسایی و مداخله زودهنگام برای کودکان مبتلابه کم شنوایی به رشد و توسعه‌ی زبان (زبان گفتاری و / یا زبان اشاره) و همچنین ارتباط با همسالان عادی آن‌ها کمک می‌کند و در نهایت تأثیر کمتری در نقاط عطف رشد کودک خواهد داشت.

جهت مشاوره و رزرو نوبت با شماره های زیر تماس بگیرید:

۰۲۱۲۲۳۶۷۰۳۶

۰۹۳۸۶۹۶۲۴۰۶

۰۹۱۲۰۴۵۲۴۰۶

۰۹۲۱۴۸۶۱۹۴۹

گفتاردرمانی کودکان کم شنوا چگونه انجام میشود؟

پس از تشخیص کم‌شنوایی توسط گفتاردرمانگر و پزشک، ارزیابی گفتاردرمانی مورد نیاز  کودک نقطه شروع مسیر توانبخشی است. یک گفتاردرمانگر متخصص، با استفاده از ابزارهای استاندارد و مشاهده دقیق، جنبه‌های مختلف رشد گفتار و زبان کودک را ارزیابی می‌کند:

• درک شنیداری: توانایی کودک در تشخیص صداها، کلمات و جملات.
• تولید صداها (تلفظ): نحوه بیان صداهای گفتاری.
• دامنه لغات: تعداد و تنوع کلماتی که کودک می‌شناسد و استفاده می‌کند.
• ساختار جمله: توانایی کودک در ساخت جملات صحیح و کامل.
• مهارت‌های گفتاری کاربردی: نحوه استفاده از زبان در موقعیت‌های مختلف اجتماعی.
• استفاده از ابزارهای کمک‌شنوایی: بررسی اینکه آیا کودک از سمعک یا کاشت حلزون به طور موثر استفاده می‌کند.

روش های گفتاردرمانی کودکان کم شنوا

یکی از روش های اصلی، تربیت شنیداری () است. این روش بر استفاده حداکثری از باقی‌مانده شنوایی کودک یا شنوایی ایجاد شده از طریق وسایل کمک‌شنوایی مانند سمعک و کاشت حلزون تمرکز دارد. گفتاردرمانگر طیف وسیعی از فعالیت‌ها را برای آموزش مغز کودک جهت کشف، تمایز، شناسایی و درک صداها و گفتار طراحی می‌کند؛ این فرآیند از واکنش به صداهای ساده آغاز شده و به درک جملات و داستان‌های پیچیده‌تر ختم می‌شود. روش شنوایی-کلامی نیز یک زیرمجموعه برجسته از تربیت شنیداری است که تاکید بسیار زیادی بر گوش دادن به عنوان کانال اصلی یادگیری زبان دارد و تلاش می‌کند کودک را به سمت استفاده از گفتار بدون نیاز به لب‌خوانی سوق دهد.

علاوه بر تربیت شنیداری، تقویت تولید گفتار  نیز بخش مهمی از گفتاردرمانی است. در این روش، گفتاردرمانگر بر بهبود وضوح و دقت تلفظ کودک تمرکز می‌کند. این کار شامل آموزش مکان و شیوه صحیح تولید صداها (مانند قرارگیری زبان و لب‌ها)، انجام تمرینات تنفسی برای حمایت از گفتار، و تقویت عضلات دهان و صورت (تمرینات اورال موتور) می‌شود. همچنین، از بازخوردهای دیداری (مانند استفاده از آینه) و شنیداری برای کمک به کودک در اصلاح تلفظ و بهبود آهنگ و ریتم گفتار  استفاده می‌گردد تا گفتار او طبیعی‌تر و قابل فهم‌تر به نظر برسد.

توسعه جامع زبان  جنبه دیگری از گفتاردرمانی است که فراتر از تولید صرف صداها می‌رود. در این بخش، تلاش می‌شود تا دایره لغات کودک گسترش یابد و توانایی او در ساخت جملات صحیح و گرامری بهبود یابد. گفتاردرمانگر با استفاده از بازی‌ها، داستان‌ها و تعاملات روزمره، به کودک کمک می‌کند تا مفاهیم جدید را درک کرده و آن‌ها را در گفتار خود به کار ببرد. آموزش مهارت‌های ارتباط اجتماعی نیز در این مرحله جای می‌گیرد؛ کودک یاد می‌گیرد که چگونه در مکالمات نوبت بگیرد، به نشانه‌های غیرکلامی پاسخ دهد و گفتار خود را متناسب با موقعیت‌های مختلف تنظیم کند تا ارتباطات مؤثرتری برقرار کند.

مشارکت فعال و پیوسته خانواده یکی از حیاتی‌ترین ستون‌های موفقیت در گفتاردرمانی کودکان کم‌شنوا محسوب می‌شود. گفتاردرمانگر والدین را آموزش می‌دهد تا به عنوان “معلمان اولیه زبان” فرزندشان عمل کنند؛ این شامل تمرین مداوم تکنیک‌های درمانی در خانه، ایجاد محیطی غنی از زبان (صحبت کردن مداوم، کتاب‌خوانی، آواز خواندن و بازی‌های کلامی) و تقویت و تشویق هر پیشرفت کوچک کودک است. علاوه بر این، گفتاردرمانی شامل آموزش راهبردهای ارتباطی مؤثر به کودک و خانواده (مانند درخواست تکرار یا کاهش نویز محیطی) و بهره‌برداری کامل از فناوری‌های کمکی (سمعک، کاشت حلزون) است تا کودک بتواند بهترین تجربه شنیداری ممکن را داشته باشد و به حداکثر پتانسیل خود در برقراری ارتباط دست یابد.

بهترین زمان برای گفتار درمانی کودکان کم شنوا چند سالگی است؟

بهترین سن برای تشخیص و شروع گفتاردرمانی کم‌شنوایی در کودکان هر چه زودتر باشد، بهتر است. در ادامه جزئیات بیشتری در این خصوص ارائه دادیم:

بهترین زمان برای تشخیص کم شنوایی در کودک قبل از ۳ ماهگی میباشد . توصیه متخصصان این است که غربالگری شنوایی نوزادان در ۴ تا ۵ هفته اول تولد انجام شود. اگر نوزاد در بیمارستان معاینه نشده است، این کار باید نهایتاً تا یک ماهگی انجام گیرد.
تشخیص قطعی تا ۳ ماهگی صورت میگرد. اگر نوزاد در غربالگری اولیه موفق نبود، باید بلافاصله برای پیگیری به متخصص شنوایی کودکان (ادیولوژیست) ارجاع داده شود و تشخیص قطعی تا ۳ ماهگی صورت گیرد.

مغز کودک به سرعت در سال‌های اولیه زندگی، به ویژه در زمینه پردازش صدا و یادگیری زبان، رشد می‌کند. ۹۰ درصد رشد مغز تا ۵ سالگی اتفاق می‌افتد. هرچه زودتر کم‌شنوایی تشخیص داده شود و مداخله آغاز شود، فرصت‌های بیشتری برای مغز فراهم می‌شود تا مدارهای عصبی مربوط به شنوایی و زبان را توسعه دهد. تأخیر در تشخیص می‌تواند منجر به تأخیرهای شدید در رشد گفتار و زبان، مشکلات تحصیلی، و چالش‌های اجتماعی شود.

چه زمانی باید گفتاردرمانی شروع شود؟

شروع گفتاردرمانی برای کودکان کم شنوا باید هرچه سریع‌تر و در سنین پایین آغاز شود. هرچه درمان زودتر شروع شود، کودک فرصت بیشتری برای جبران مشکلات شنوایی و گفتاری خود دارد. به ویژه در کودکان زیر ۳ سال که در حال شکل‌گیری مهارت‌های زبانی هستند، گفتاردرمانی می‌تواند تفاوت زیادی در روند رشد آن‌ها ایجاد کند.

مراحل گفتار درمانی کودک کم شنوا

مرحله اول این درمان، تشخیص و ارزیابی دقیق کم‌شنوایی است که شامل غربالگری شنوایی نوزادان در بدو تولد، ارزیابی‌های شنوایی تخصصی توسط شنوایی‌شناس و ارجاع به پزشک متخصص گوش، حلق و بینی برای تعیین علت پزشکی کم‌شنوایی می‌شود. به محض تشخیص، مرحله دوم یعنی تجویز و تنظیم وسایل کمک‌شنوایی نظیر سمعک یا کاشت حلزون توسط شنوایی‌شناس صورت می‌گیرد تا کودک بتواند حداکثر بهره را از صداها ببرد.

پس از مجهز شدن کودک به وسایل کمک‌شنوایی، مرحله سوم یعنی ارزیابی جامع گفتار و زبان توسط گفتاردرمانگر آغاز می‌شود. در این ارزیابی، جنبه‌هایی مانند درک شنیداری، تولید صداها، دامنه لغات، ساختار جمله و مهارت‌های ارتباط اجتماعی کودک مورد بررسی قرار می‌گیرد. بر اساس نتایج این ارزیابی، مرحله چهارم شامل طراحی برنامه درمانی فردی است که متناسب با نیازها، نقاط قوت و ضعف خاص هر کودک تنظیم می‌شود. این برنامه شامل اهداف کوتاه‌مدت و بلندمدت و استراتژی‌های درمانی خاص است.

مرحله پنجم، جلسات درمانی منظم و تخصصی است که در آن گفتاردرمانگر از تکنیک‌های متنوعی بهره می‌برد. این تکنیک‌ها شامل آموزش شنیداری (تمرین تشخیص و تمایز صداها)، تقویت گفتار (آموزش تولید صحیح صداها و کلمات)، توسعه زبان (گسترش دایره لغات و ساختار جملات) و آموزش مهارت‌های ارتباط اجتماعی (مانند نوبت‌گیری و درک زبان بدن) می‌شود. در تمام طول این فرآیند، مرحله ششم که مشارکت فعال خانواده است، نقشی حیاتی ایفا می‌کند. والدین با حضور در جلسات، یادگیری تکنیک‌ها و تمرین مداوم در خانه، محیطی غنی از زبان برای کودک فراهم می‌کنند و نقش قهرمانان واقعی را در مسیر توانبخشی ایفا می‌کنند. مرحله هفتم و نهایی، نظارت و ارزیابی مستمر پیشرفت کودک است. گفتاردرمانگر به طور منظم پیشرفت کودک را رصد کرده، برنامه درمانی را در صورت نیاز تنظیم می‌کند و همکاری نزدیکی با سایر متخصصان مانند پزشک و شنوایی‌شناس برای اطمینان از دستیابی به بهترین نتایج خواهد داشت. این مراحل متوالی و پیوسته تضمین می‌کنند که کودک کم‌شنوا به حداکثر پتانسیل خود در ارتباطات کلامی دست یابد.

گفتاردرمانی برای کودکان دارای کاشت حلزون شنوایی

متخصص گفتاردرمانی را همچنین تحت عنوان آسیب‌شناس گفتاری-زبانی (SLP) و یا شنوایی-کلامی (AVT) می‌شناسند و می‌تواند با کودک شما همکاری کند تا به او در مهارت‌های گوش دادن و صحبت کردن کمک کند و پیشرفت آن‌ها را در طول زمان کنترل کند.

گفتاردرمانی بر زبان دریافتی یا توانایی درک کلماتی که به شما گفته می‌شود و زبان بیانی یا توانایی استفاده از کلمات برای بیان نظر خود متمرکز است. گفتاردرمانی همچنین به مکانیک‌های تولید کلمات مانند نحوه‌ی بیان، گام، روانی کلام و میزان صدا می‌پردازد.

هنگامی‌که کودکان به گفتاردرمانی احتیاج دارند، این درمان اغلب به دنبال دستیابی به نقاط عطف رشدی است که به تأخیر افتاده‌اند. برخی از کودکان فقط در زبان نیاز به کمک دارند، درحالی‌که برخی دیگر بیشترین مشکلات را با مکانیک گفتار دارند. برخی از بچه‌ها با چندین جنبه گفتار، زبان و بلع به کمک نیاز دارند.

این فرایند ممکن است همیشه آسان نباشد. پیشرفت ممکن است کند و گاه ناامیدکننده باشد، اما نتایج می‌تواند ارزش آن را داشته باشد.

توسعه و تکامل گفتار و ارتباط بیانی

روند توسعه و تکامل گفتار دارای چندین عنصر است:

• آگاهی واجی و دانش آوا نامه
• بیان آواهای گفتار
• نوای گفتار و زیر و بمی صداها (زبان اشاره چنین چیزی ندارد، اما از حالات صورت بری تأکید بر معنا استفاده می‌شود)
• کیفیت صدا جنبه دیگری از گفتار است که گاهی اوقات برای کودکان کم‌شنوا مشکل ایجاد می‌شود. کودکان دارای اختلال شنوایی غالباً قادر به کنترل دقیق صدای خود نیستند و ممکن است خیلی آرام یا خیلی بلند صحبت کنند. همچنین ممکن است هنگام صحبت کردن از کنترل نفس خودآگاهی نداشته باشند.

کودکانی که از کاشته حلزون شنوایی استفاده می‌کنند، از مزایای داشتن وسیله‌ای برخوردار هستند که به آن‌ها این امکان را می‌دهد که آواهای گفتاری را راحت‌تر “درک” کنند و بر گفتار خود نظارت و کنترل داشته باشند. اگرچه، کودک نیاز دارد که قبل از اینکه بتواند آواهای گفتاری را توسعه دهد، تعدادی از مهارت‌های کلیدی در گوش دادن را از طریق آموزش شنوایی یاد بگیرد.

نکاتی که باید در هنگام برقراری ارتباط با فردی که ایمپلنت حلزونی شنوایی دارد، به خاطر داشته باشید:

• همیشه هنگام صحبت با آن‌ها در سمت ایمپلنت دار فرد قرار بگیرید
• به مؤلفه‌های محیط پیرامون توجه داشتن باشید – مانند روشنایی، لباس، صدای پس‌زمینه و غیره
• از حالات چهره و ژست برای افزودن معنای کلامتان استفاده کنید
• در حین انجام فعالیت‌های گوش دادنی سعی کنید به کودک اجازه ندهید تا حرف شما را لب‌خوانی کند و از علائم اشاره یا حرکات خودداری کند
• اگر کودک متوجه حرفتان نشد، حرف خود را تکرار و مجدداً بیان کنید
• از فرد کم‌شنوا درخواست کنید که حرفتان را تأیید کند.
• در مورد آنچه کودک انجام می‌دهد یا نگاه می‌کند اظهار نظر کنید، یعنی یک تمرکز مشترک داشته باشید
• کلمات را بیش از حد آرام و شمرده بیان نکنید همچنین زیر لب صحبت نکنید
• حواستان به بلندی صدا و سرعت حرف زدنتان باشد
• مطلبی را تنظیم کنید تا به فرد کم‌شنوا کمک کند بهتر موضوع را درک کنند
• همیشه به او پاسخ دهید و لبخندی را پاداش دهید
• توجه کودک خود را به صداهایی که می‌توانید بشنوید معطوف کنید

طبق گزارش‌های سازمان بهداشت جهانی، حدود ۲۴۰ میلیون نفر در دنیا با مشکلات شنوایی مواجه هستند. در ایران نیز تعداد کودکانی که با کم شنوایی متولد می‌شوند، در حال افزایش است. این موضوع اهمیت گفتاردرمانی برای کودکان کم شنوا را بیش از پیش نمایان می‌کند. تحقیقات نشان داده‌اند که ۹۰٪ از کودکان کم شنوا که تحت گفتاردرمانی قرار می‌گیرند، توانسته‌اند مهارت‌های گفتاری و شنیداری خود را به طور قابل توجهی بهبود بخشند.

مزایای گفتاردرمانی کودکان کم شنوا

گفتاردرمانی برای کودکان کم‌شنوا مجموعه‌ای از مزایای گسترده و عمیق را به همراه دارد که فراتر از صرفاً یادگیری صحبت کردن است و بر تمامی جنبه‌های رشد و زندگی کودک تأثیر می‌گذارد. در ادامه به مهم‌ترین این مزایا اشاره می‌شود مزایای گفتاردرمانی برای کودکان کم‌شنوا عبارتند از:

• بهبود قابل توجه مهارت‌های گفتار و زبان
• تقویت مهارت‌های ارتباطی و اجتماعی
• ارتقاء عملکرد تحصیلی و شناختی
• افزایش عزت نفس و استقلال
• بهینه‌سازی استفاده از تکنولوژی‌های کمک‌شنوایی

چه نوع روش‌هایی در گفتاردرمانی برای کودکان کم شنوا استفاده می‌شود؟

در گفتاردرمانی برای کودکان کم شنوا از روش‌های مختلفی استفاده می‌شود. برخی از این روش‌ها عبارتند از:

• تمرینات شنیداری: استفاده از سمعک‌ها یا ایمپلنت‌های حلزون شنوایی برای تقویت شنوایی کودک و کمک به او در شناسایی صداها و تفاوت‌های آن‌ها.
• آموزش زبان اشاره: در صورتی که شنوایی کودک بسیار کم باشد، آموزش زبان اشاره می‌تواند به او در برقراری ارتباط با دیگران کمک کند.
• تمرینات گفتاری: شامل آموزش نحوه تلفظ صحیح صداها و کلمات و تمرینات تقویت عضلات دهانی است که برای گفتار واضح ضروری است.
• روش‌های چندحسی: ترکیب شنوایی، بینایی و لمسی برای تقویت مهارت‌های گفتاری و شنیداری.

گفتاردرمانی کودکان کم شنوا برای والدین

راه‌های زیادی وجود دارد که می‌توانید به فرزندتان در رسیدن به موفقیت کمک کنید، از جمله موارد زیر:

• حضوری فعال داشته باشید و فرزند خود را ترغیب به برقراری ارتباط کنید. برنامه‌ی روزانه‌ای را برای صحبت کردن و خواندن کتاب‌ها در نظر بگیرید. به‌طور واضح با او صحبت کنید و در هنگام صحبت کردن، فاصله‌تان بیش از ۲ متر نباشد.

• کودک خود را تشویق کنید که سمعک‌های خود را استفاده کند. ممکن است آن‌ها مایل به قرار دادن سمعک در گوش خود نباشند. موفقیت‌های کوچک را جشن بگیرید تا اینکه تشویق شود که سمعک‌ها را تمام‌وقت بپوشد.

• برای مسائل غیر منتظره آماده باشید. همیشه باتری اضافی برای سمعک داشته باشید، از یک گیره‌ی کمکی سمعک استفاده کنید که سمعک را به لباس کودک وصل می‌کند و شماره تماس متخصص شنوایی را داشته باشید.

• هر زمان که ممکن است، نویز پس‌زمینه را کاهش دهید. این کار شنیدن فرزندتان را آسان‌تر می‌کند.